Pałuki - Ludzie

Pałuki - LUDZIE

Wielki wkład do kultury i nauki polskiej wnieśli wybitni synowie Pałuk. W Januszkowie k/Żnina urodził się wielki poeta i humanista, Klemens Janicki (1516 - 1543).

Ze Żnina pochodzi Erazm Gliczner Skrzetuski (1535 - 1603), pedagog, uczony, autor pierwszej książki "O wychowaniu dzieci". Synami żnińskiego piwowara i burmistrza byli bracia Jan i Jędrzej Sniadeccy - wybitni uczeni Oświecenia.

Żnin na przełomie XIX i XX w. stał się poważnym ośrodkiem drukarstwa w Polsce. Było to zasługą Leona Ksyckiego (1875 - 1938). Wydawano wówczas w Żninie wiele czasopism, m. in. zasięg krajowy osiągnęło pismo dla kobiet "Moja Przyjaciółka", od której nazwę zapożyczyła wydawana po wojnie "Przyjaciółka".

Obecnie w powiecie ukazuje się kilka tytułów prasy lokalnej. Żninianin Tadeusz Małachowski (1928 - 1987) był wybitnym malarzem- portrecistą. Stworzył także cykl obrazów, będących wyrazem buntu wobec współczesnego świata pt. "Dramaty". Z żyjących artystów należy wymienić Edmunda Kapłońskiego (ur. 1927), wybitnego intarsjonistę samouka.

Klemens janicki – JANICIUS (1516 – 1543)

Poeta, urodził się w rodzinie chłopskiej w Januszkowie koło Żnina. Po ukończeniu nauki w Akademii Lubrańskiego w Poznaniu w 1538 roku, rozpoczął studia w Padwie. W czasie studiów został wyróżniony przez papieża Pawła III laurem poetyckim. W 1540 roku jako doktor filozofii i nauk wyzwolonych wrócił do Polski, gdzie wkrótce umarł. Pisał wiersze wyłącznie po łacinie, a najbardziej znanymi utworami są: „Elegia o sobie samym do potomności” i żywot królów polskich – „Vitae regnum Polonorum”.

Jakub ze Żnina (wiek XII)

Arcybiskup gnieźnieński, prawdopodobnie z rodu Pałuków, uzyskał od papieża Innocentego Ii w 1136 roku w bulli potwierdzenie dóbr arcybiskupa gnieźnieńskiego. Bulla ta jest cennym źródłem nazewnictwa polskiego.

Jan Śniadecki (1756 – 1830)

Urodził się w Żninie. Wybitny uczony, matematyk, astronom i filozof okresu Oświecenia. Studiował filozofię w Krakowie oraz matematykę w Getyndze i Paryżu. Był wykładowcą w Krakowskiej Szkole Głównej, a od 1807-1815 roku rektorem Uniwersytetu Wileńskiego.

Jędrzej Śniadecki (1768-1838)

Urodził się w Żninie. Wybitny biolog, lekarz i chemik. Studiował medycynę na Akademii krakowskiej w Pawii (we Włoszech) oraz w Edynburgu. W latach 1797 – 1822 kieruje katedrą chemii, a od 1823 roku katedrą medycyny na uniwersytecie wileńskim. Jego córka Ludwika Śniadecka była młodzieńczą miłością Juliusza Słowackiego, a w latach późniejszych wyszła za mąż za Michała Czajkowskiego, który wszedł do historii Turcji jako Sadyk Pasza.

JANIK (wiek XII)

arcybiskup, metropolita gnieźnieński, pochodził z rodu małopolskich Gryfitów. Umocnił znaczenie polityczne arcybiskupów gnieźnieńskich. Protektor zakonu cystersów. Zatwierdził fundację cysterską w Łeknie na Pałukach. Często rezydował w Żninie. Zmarł w 1167 r.

HENRYK Z RYNARZEWA (wiek XIV)

Kasztelan nakielski, gnieźnieński i wojewoda kaliski. Walczył z Krzyżakami w 1331 roku. W 1337 roku towarzyszył Kazimierzowi Wielkiemu podczas rokowań z Krzyżakami w Inowrocławiu. Zmarł około 1340 roku.

MIKOŁAJ Z WENECJI (wiek XIV)

Rycerz z rodu Nałęczów, właściciel Wenecji, fundator kościoła parafialnego w Chomiąży. Od 1365r. kasztelan nakielski, a od 1381 roku sędzia kaliski. Brał czynny udział w wojnie domowej między Nałęczami a Grymalitami. Z tego okresu pochodzi przydomek „Krwawy Diabeł Wenecki”. Zmarł około 1400 roku.

PIOTR z CHOMIĄŻY (wiek XIV)

Dominikanin z rodu Nałęczów, bliski krewny Mikołaja z Wenecji. Od 1358 roku prowincjał dominikanów polskich. Zmarł po 1393r.

SĘDZIWÓJ Z SZUBINA (wiek XIV/XV)

Z rodu Pałuków, podkonny poznański, starosta generalny wielkopolski, krakowski i wojewoda kaliski. Od 1381 roku jeden z wielkorządców krakowskich zastępujących w Polsce króla Ludwika Węgierskiego. Po śmierci monarchy uczestniczył w rokowaniach koszyckich, postanawiających powołanie Jadwigi (córki Ludwika) na Królową Polski. Jeden z twórców unii polsko – litewskiej i decyzji powołania na tron Jagiełły. Paktował z Krzyżakami, uczestniczył w akcie odnowienia Uniwersytetu Krakowskiego. Zmarł około 1405 roku.

ERAZM GLICZNER – SKRZETUSKI (1535-1603)

Przywódca luteranów wielkopolskich. Był pastorem, pedagogiem, autorem pierwszej polskiej pracy pedagogicznej pt. „Książka o wychowaniu dzieci”. Odegrał dużą rolę w rozwoju myśli reformatorskiej.

JAKUB WUJEK (1540-1597)

Urodził się w Wągrowcu. Studiował na uniwersytetach w Krakowie, Wiedniu i Rzymie. Został rektorem kolegium jezuickiego w Poznaniu, później w Wilnie i Koloszwarze na Węgrzech. Po powrocie do kraju zajął się pierwszym przekładem Biblii na język polski.

ALEKSANDER GUTTRY (1813-1871)

Był pochodzenia szkockiego, a narodził się w Paryżu koło Żnina. Walczył w Powstaniu Listopadowym, a po powrocie do wielkopolski prowadził działalność spiskową, za co został aresztowany w 1846 roku. Uczestniczył w walkach powstańczych w 1848 roku i pełnił funkcję adiutanta L. Mierosławskiego. Brał także udział w Powstaniu Styczniowym. Po powrocie z emigracji mieszkał w swym majątku w Piotrkowicach.

KAROL LIBELT (1807-1875)

Urodził się w Poznaniu. Studiował w Berlinie filologię klasyczną, filozofię oraz nauki matematyczno – przyrodnicze. Brał udział w powstaniu 1830/31, 1846 i 1848. był członkiem Ligi Polskiej, posłem do parlamentu pruskiego, współtwórcą Poznańskiego Towarzystwa przyjaciół Nauk i jego prezesem w latach 1868 – 75. W 1850 roku odziedziczył Czeszewo i tam spoczął po śmierci.