Miasto przy szosie Wągrowiec – Bydgoszcz. Położone jest malowniczo na wzgórzu morenowym o wysokości 135,9 m n.p.m., górującym nad okolicą. Kcynia liczy około 5 tysięcy mieszkańców. Już na przełomie XI/XII wieku istniał gródek. W roku 1224 odbył się tu zjazd książąt: Władysława Odonica i Władysława Laskonogiego, a w 1255 doszło do układu między książętami wielkopolskimi: Bolesławem Pobożnym i Przemysławem a Świętopełkiem Pomorskim. Prawa miejskie otrzymuje Kcynia w 1262 roku z rąk księcia Bolesława Pobożnego.

Przez kilka wieków miasto jest siedzibą starostwa grodowego i stolicą powiatu, który do 1768 roku wchodził w skład województwa kaliskiego, a potem gnieźnieńskiego. Kcynia była przez wieki silnym ośrodkiem rzemieślniczym. Przemarsze obcych wojsk w XVII i XVIII wieku oraz pożar w 1788 roku powodują upadek miasta. W 1772 roku miasto zajmują pruscy zaborcy. Mimo niewoli mieszkańcy Kcyni brali udział we wszystkich ruchach wyzwoleńczych, zwłaszcza w latach 1848 i 1863 roku oraz w Powstaniu Wielkopolskim, po którym miasto wróciło do Polski. W okresie ostatniej wojny Kcynia była miejscem kilku egzekucji, a miejsca te upamiętniono obeliskiem. Obecnie jest ośrodkiem drobnego przemysłu. Jest też żywym ośrodkiem ludowej kultury pałuckiej i dlatego uważa się ją za drugą – obok Żnina – stolicę Pałuk.

Miasto charakteryzuje się XIC wieczną zabudową. W rynku wznosi się późnobarokowy, pokarmelicki kościół z 1780 roku, bogatym wystrojem i wyposażeniem wnętrza. Do kościoła przylega późnobarokowy budynek poklasztorny. Przy zespole klasztornym krużganek odpustowy w kształcie litery „L”, tzw. Kalwaria z kaplicami w narożach. Na dziedzińcu krużganka kamienna, późnobarokowa figura św. Jana Nepomucena z XVIII wieku. Obecnie w budynku poklasztornym mieści się zakład wychowawczy. W pobliżu rynku znajduje się późnorenesansowy kościół z 1631 roku, gruntownie odnowiony po 1945 roku.

Przy ulicy Libelta 16 dworek, tzw. „wójostwo”, wzniesiony na początku XIX wieku, a w jego otoczeniu rozciąga się niewielki park z kilkoma okazami starych drzew. Przy ulicy Podgórnej 3 budynek młyna z XIX / XX wieku. Na starym cmentarzu przy ulicy Dworcowej zbiorowy grób ofiar II wojny światowej oraz kaplica św. Barbary z 1865 roku. Miasto jest dziś centralnym ośrodkiem folkloru pałuckiego. Wielkie zasługi ma w tym Klara Prillowa (1907 – 91), która mieszkała i działała w Kcyni przez 61 lat. Zbierała rzeźby, stroje, ozdoby, teksty i pieśni ludowe, zorganizowała kapelę regionalną: zespół taneczny i otwartą w 1962 roku izbę muzealna – obecnie mieszczącą się w budynku biblioteki przy Rynku 2 – sama rzeźbiła figurki w glinie. W maju każdego roku, w ramach festiwalu „Wiosna na Pałukach” w Kcyni jest cykl imprez folklorystycznych.