|
Wieś położona 10 km na południe od Żnina, na przesmyku między 3 jeziorami: Biskupińskim (pow. 117ha), Weneckim (pow. 132ha) i Skrzynka (pow. 29ha). Nazwę swą zawdzięcza położeniu. Wzmiankowana jest w XVI wieku jako własność Nałęczów. Pod koniec tego wieku Mikołaj Nałęcz z Chomiąży buduje tu potężny zamek obronny. Z postacią właściciela związane są liczne legendy (np. O diable weneckim). Po jego śmierci zamek w XV wieku pełni rolę więzienia dla księży, a w XVI wieku popada w ruinę. Część zamku rozebrano, spławiając cegłę rzeką Gąsawką do Żnina na budowę pałacu arcybiskupiego. W XIX wieku część ruin wysadzono w powietrze i wykorzystano kamień do budowy drogi.
Zachowane do dziś mury zamkowe z Muzeum Kolei Wąskotorowej oraz zespołu współczesnych rzeźb stanowią ciekawy obiekt turystyczny. Muzeum Kolei Wąskotorowej – pierwsze w Polsce – otwarto w 1972 roku na terenie stacji linii kolejowej Żnin – Gąsawa – Rzym – Ośno, zbudowanej z 1894 roku. Ruchomym eksponatem muzeum jest pociąg turystyczny kursujący latem na trasie Żnin – Wenecja – Biskupin – Gąsawa.
We wsi znajduje także neogotycki kościół z XIX wieku, wzniesiony w miejscu pierwszej świątyni, fundowanej przez Mikołaja Nałęcza w 1392 roku. Poza kościołem interesujący jest też dwór klasycystyczny z XIX wieku. W Wenecji Górnej – przy szosie Żnin – Rogowo – ciekawy budynek dawnej podcieniowej kuźni z 1908 roku. Na cmentarzu stare grobowce oraz m.in. groby powstańca wlkp. Józefa Kwiatkowskiego i odkrywcy Biskupina Walentego Szwajcera (1907 – 94).
Położona 1,5 km na północ Wenecja Górna powstała na miejscu folwarku Mościszewo, istniejącego od XV wieku do około 1620 roku. Roztacza się stąd daleki widok na południe, na tereny niżej leżące, w dole nieduże Jezioro Dominikańskie (1 ha), kościół wśród drzew dających złudzenie wyspy na jeziorze, Łosia Góra z ośrodkiem wypoczynkowym wygląda jak mniejsza wyspa, a na horyzoncie czernią się lasy Nadleśnictwa Gołąbki. |