|
Wieś Sobiejuchy leżąca w południowej części Pałuk, w odległości 7 km na północ od Żnina sięga swymi korzeniami czasów prehistorycznych. Prowadzone tu badania archeologiczne wykazały, że na półwyspie Jeziora Sobiejuskiego znajdowało się niegdyś osiedle obronne ludów kultury łużyckiej, otoczone wałem i kilkurzędową palisadą. Odkryto tu domostwa z glinianymi klepiskami, kopulaste piece, palenisko kultowe, cmentarzysko zlokalizowane na najwyższym tarasie jeziornym.
Znaleziono tu również ślady osadnictwa wczesnośredniowiecznego z X i XI wieku.
Wieś Sobiejuchy znana była w XIV wieku jako Sobeiuca, zaś w XVI wieku jako Szabyeyuchy.
Wśród pierwszych właścicieli wsi wymieniany jest Gniewomir Sobiejucha (1347r.) a następnie komes Mikołaj z Sobiejuch, który „występował w roli świadka”. Z dokumentów wynika, że przez nastepnych kilka pokoleń właścicielem dóbr był ród Dryjów, zawołania „Sobiejucha”: w 1458 roku Stanisław, zaś w 1487 roku bracia: Stanisław i Wojciech. Na liście dalszych właścicieli sobiejuskiej majętności znajduje się Katarzyna Sobiejuska (1577r.), rodzina Kierskich herbu „Jastrzębiec” (XVII w.), Bartłomiej Porczewski herbu „Nałęcz”, Złotniccy herbu „Nowina” (od 1754r.), Koszutcy herbu „Leszczyc” (II ćwierć XIX w.), w połowie XIX wieku Jarczewscy herbu „Zaremba”, a od 1889 roku ród Chłapowskich o bogatych tradycjach rodzinnych.
Z tego to bowiem rodu wywodzi się generał wojsk napoleońskich Dezydery Chłapowski. Zmarły w 1879 roku w swej rodzinnej Turwi, nazywany był „prekursorem nauki o krajobrazie”. Od 1909 roku właścicielem dóbr został wnuk generała Chłapowskiego – Mieczysław, który wybudował tu obecny dwór, kaplicę oraz założył park.
W październiku 1939 roku został zamordowany przez Niemców na rynku w Kościanie ostatni przedwojenny właściciel tego majątku – Dezydery Chłapowski. Po roku 1945 znajdowała się tu Stacja Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, która obecnie zajmuje się uprawą nowych odmian, głównie rzepiku i pszenicy jarej.
Jak podają źródła historyczne, już w 1661 roku istniał tu drewniany dwór kryty słomą, który w czasie najazdu szwedzkiego „zgorzał”. W 1715 roku został wybudowany nowy budynek dworski, ale nie wspomina się jeszcze wówczas o istnieniu parku. W końcu XIX wieku wybudowany został dla ówczesnego dziedzica Jarosława Jarczewskiego wygodniejszy dwór, który nie został jednak wykończony. Zamieszkał w nim kolejny dziedzic Mieczysław Chłapowski, który w latach 1910 – 1914 roku na wysokiej, nadjeziornej skarpie wybudował obecną, klasycystyczną siedzibę według projektu architekta poznańskiego _ Stanisława Mieczkowskiego. Parterową budowlę zaprojektowaną w tzw. „stylu polskim” zdobi od frontu środkowa, piętrową część, poprzedzona czterokolumnowym portykiem toksańskim zwieńczony trójkątnym szczytem. Elewacje ogrodową akcentuje półokrągły ryzalit z górnym tarasem, który pełnił funkcję łącznika między budynkiem, parkiem, pobliskim jeziorem oraz wyspą i dalszym otoczeniem.
W pobliżu dworu znajduje się park o powierzchni 4,4 ha, któremu ostateczny kształt nadał Mieczysław Chłapowski.
Proces ten trwał do lat 30-tych XX wieku. Najstarszą częścią parku, który ukształtowany został krajobrazowo, jest część przeddworska, znajdująca się przed elewacją frontową. Młodszą częścią jest teren wschodni parku, który powstał w miejscu wykarczowanego lasu.
Do parku prowadzi droga biegnąca przez wieś obok kaplicy, pod którą znajdziemy płytę poświęconą pamięci Franciszki Pomianowskiej.
W poczet zabytkowych drzew opisywanej enklawy zieleni zostały zaliczone: trzy dęby szypułkowe, 8 lip drobnolistnych, dwa klony jawory odmiany czerwonej, klon pospolity, klon jawor odmiany Leopoldi, jesion wyniosły, dwie sosny zwyczajne, kasztanowiec biały, dwie olchy czarne, wierzba biała, jałowiec pospolity. |